Շիրակի բնակավայրերի տրանսպորտային մեկուսացումը՝ զարգացման լուրջ խոչընդոտ․ Մհեր Մելքոնյան

ՀՅԴ Շիրակի Մարզային կոմիտեի ներկայացուցիչ, ԱԺ նախկին պատգամավոր Մհեր Մելքոնյանը գրել է.

«Շիրակի բնակավայրերի տրանսպորտային մեկուսացումը՝ զարգացման լուրջ խոչընդոտ:
Ժամանակակից պետականաշինության և տարածքային պլանավորման տեսությունում տրանսպորտային ենթակառուցվածքները դիտարկվում են որպես պետական օրգանիզմի կենսապահովման և վարչական ամբողջականության առաջնային երաշխիք։

Հայաստանի Հանրապետության պետական քաղաքականության հռչակված առաջնահերթություններից է մարզերի համաչափ զարգացումը, սակայն այս ռազմավարական նպատակի իրագործումը բախվում է լուրջ կառուցվածքային խոչընդոտների, երբ տեղական մակարդակում ապահովված չէ բնակչության տեղաշարժի բազային իրավունքը։ Շիրակի մարզում՝ հանրապետության աղքատության համեմատաբար բարձր ցուցանիշներ ունեցող և ռազմավարական նշանակություն ունեցող սահմանամերձ տարածաշրջանում, հեռավոր բնակավայրերի ու համայնքային կենտրոնների միջև կանոնավոր տրանսպորտային կապի բացակայությունն առաջացնում է պետական-վարչական և սոցիալ-տնտեսական խորը խզումներ։

— Տարածքային դատարկման և անվտանգային ռիսկեր.
Կանոնավոր հաղորդակցության բացակայությունն ուղղակիորեն խթանում է ներքին և արտաքին տեղաշարժը, ինչը հանգեցնում է սահմանամերձ և ռազմավարական նշանակություն ունեցող գյուղական բնակավայրերի աստիճանական դատարկմանը։

-Պետական ինստիտուտների հասանելիություն.
Վարչարարության, արդարադատության և պետական ծառայությունների ֆիզիկական անհասանելիությունը թուլացնում է քաղաքացի-պետություն ֆունկցիոնալ կապը՝ խաթարելով պետական ինստիտուտների արդյունավետությունը մարզային խորքերում։

— Պետական ծախսերի անարդյունավետություն.
Տրանսպորտային մեկուսացման պատճառով պետությունը ստիպված է լինում ավելացնել ուղղակի սոցիալական աջակցության ծավալները, մինչդեռ կանոնավոր տրանսպորտային ենթակառուցվածքի ներդրումը կստեղծեր ինքնաբավ տնտեսական միջավայր։
Այս խնդրի շուրջ ամենակարևոր քաղաքական արձանագրումը պետք է լինի հետևյալը.
Առանց տրանսպորտային հասանելիության խնդրի լուծման մարզերի համաչափ զարգացման մասին խոսելը անիմաստ է։

Համաչափ զարգացումը միայն մայրաքաղաքից դուրս ճանապարհ, դպրոց կամ համայնքապետարանի շենք կառուցելը չէ։ Այն նշանակում է, որ տարբեր բնակավայրերում ապրող քաղաքացիներն ունեն իրականում համադրելի հնարավորություններ՝ օգտվելու կրթությունից, առողջապահությունից, աշխատանքից, վարչական ծառայություններից և տնտեսական կյանքից։ Եթե մի բնակավայր ֆիզիկապես կտրված է համայնքային կենտրոնից, ապա այդ բնակավայրի զարգացման համար ստեղծված մյուս ծրագրերի արդյունավետությունն էլ սահմանափակվում է։ Ուստի Շիրակի համար անհրաժեշտ է ձևավորել նվազագույն երաշխավորված տրանսպորտային հասանելիության պետական չափանիշ։

Յուրաքանչյուր բնակավայր պետք է ունենա համայնքային կենտրոնի հետ կանոնավոր կապ, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ մարզկենտրոնի հետ հարմարեցված երթուղի։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է թվայնացնել երթուղիների վերահսկողությունը, ապահովել հրապարակային չվացուցակներ, գնահատել սպասարկման որակը և սոցիալական նշանակության երթուղիների համար ներդնել թափանցիկ սուբսիդավորման մեխանիզմ։

Շիրակի մարզի զարգացման հարցում մենք պետք է փոխենք առաջնահերթությունների վերաբերյալ մտածողությունը։ Գյուղը զարգացնելու համար բավարար չէ միայն այնտեղ ճանապարհ կառուցել։ Անհրաժեշտ է ապահովել, որ այդ ճանապարհով մարդը կարողանա հասնել աշխատանքի, երեխան՝ կրթության, տարեցը՝ բժշկի, գյուղացին՝ շուկա, իսկ համայնքը՝ մարզկենտրոն։ Եթե Շիրակի հեռավոր բնակավայրերը շարունակում են մնալ տրանսպորտային մեկուսացման պայմաններում, ապա դրանց տնտեսական և սոցիալական ներուժի մասին խոսելը լինելու է մասնակի և ոչ ամբողջական։

Իսկ եթե մենք իսկապես նպատակ ունենք պահպանել գյուղական բնակավայրերը, կանխել երիտասարդների արտահոսքը և ապահովել Հայաստանի տարածքային համաչափ զարգացում, ապա պետք է ընդունենք պարզ ճշմարտություն.
հասանելիությունը զարգացման նախապայման է, իսկ կանոնավոր տրանսպորտը՝ այդ հասանելիությունն ապահովող պետական պարտավորություններից մեկը»։