Պետական ինքնիշխանությունը՝ ռազմավարական լծակների հնարավորություն․ Վահե Սարգսյան

Yerkir.am կայքի գլխավոր խմբագիր Վահե Սարգսյանը գրում է․

«Պետական սուվերենությունը (ինքնիշխանությունը) միայն իրավական կարգավիճակ չէ, ոչ էլ Նիկոլի ղժղժոցներով հրամցրած «կուտ»։

Սուվերենությունը ռազմավարական լծակների վրա հենվող կոնկրետ և իրական հնարավորություն է` դիմակայելու արտաքին ճնշումներին և վարելու անկախ քաղաքականություն։

Մինչ Հայաստանի ողբերգական վիճակին անդրադառնալը` տանք մի քանի երկրների օրինակներ.

1. Վերահսկելով կարևորագույն նեղուցները (Բոսֆոր, Դարդանել), Սև ծովից դեպի Միջերկրական ծով միակ ելքը՝ Թուրքիան վերածվել է անփոխարինելի գործընկերոջ թե՛ Ռուսաստանի, թե՛ Արևմուտքի համար։ Սա թույլ է տալիս Թուրքիային վարել ինքնուրույն քաղաքականություն և անել այն, ինչը բխում է իր ռազմավարական շահերից։

2. Սինգապուր. փոքրիկ կղզի-պետություն, որը չունի ոչ մի բնական ռեսուրս (նույնիսկ խմելու ջուր), բայց ունի բարձրագույն սուվերենություն։ Լծակը` Մալակկայի նեղուցի վրա գտնվող աշխարհի ամենաարդյունավետ նավահանգիստը և տեխնոլոգիական հզորությունը։

Արդյունքում` Սինգապուրը դարձել է համաշխարհային ֆինանսական և առևտրային կենտրոն։ Նրա սուվերենության գրավականն իր անփոխարինելիությունն է համաշխարհային տնտեսության համար։ Եթե Սինգապուրում խնդիրներ առաջանան, դա կզգա ողջ աշխարհը։

3. Իսրայել. ռազմական և տեխնոլոգիական գերակայություն։

Շրջապատված լինելով թշնամական միջավայրով՝ Իսրայելը ստիպված էր ստեղծել սուվերենության սեփական մոդելը` բարձր տեխնոլոգիական բանակը, սեփական ռազմարդյունաբերությունը և (ըստ համաշխարհային փորձագետների) միջուկային զենքը։ Արդյունքում` ինքնապաշտպանության բացարձակ կարողությունը Իսրայելին թույլ է տալիս կայացնել լրջագույն որոշումներ։

4. Կատար. փափուկ ուժ և էներգետիկա։

Այս փոքր պետությունը ցույց տվեց, թե ինչպես կարելի է սուվերենությունը պաշտպանել «փափուկ ուժի» և բնական գազի միջոցով։ Հեղուկացված բնական գազի հսկայական պաշարների և Al Jazeera լրատվական ցանցի առկայության արդյունքում` 2017-2021 թթ. հարևան արաբական երկրների կողմից շրջափակման ժամանակ Կատարը կարողացավ պահպանել իր սուվերենությունը հենց իր տնտեսական հզորության և միջազգային ազդեցության շնորհիվ՝ թույլ չտալով արտաքին միջամտություն իր ներքին գործերին։

5. Իրան. հսկայական էներգակիրնեի (նավթ և գազ), Հորմուզի նեղուցի վերահսկողության և Մերձավոր Արևելքում «պրոքսի» (վստահված) ուժերի ցանցի առկայության արդյունքում Իրանը ստեղծել է սեփական ռազմարդյունաբերությունը։ Վերահսկելով Հորմուզի նեղուցը, որով անցնում է համաշխարհային նավթի մոտ 20%-ը, Իրանը երաշխավորում է, որ իր դեմ ուղղակի ռազմական գործողությունները կունենան աղետալի համաշխարհային տնտեսական հետևանքներ։ Սա նրան թույլ է տալիս պահպանել քաղաքական սուվերենությունը նույնիսկ մեկուսացման մեջ։

6. Եգիպտոսը պատմականորեն վերականգնել և ամրապնդել է իր սուվերենությունը՝ ազգայնացնելով և զարգացնելով աշխարհի կարևորագույն ջրային ուղիներից մեկը։

Սուեզի ջրանցքը Եգիպտոսի համար ոչ միայն բյուջեի հսկայական եկամուտ է (տարեկան միլիարդավոր դոլարներ), այլև քաղաքական վահան։ Քանի որ համաշխարհային առևտրի մոտ 12%-ը անցնում է հենց այստեղով, մեծ տերությունները շահագրգռված են Եգիպտոսի կայունությամբ։ Սա Կահիրեին հնարավորություն է տալիս լինել առանցքային խաղացող արաբական աշխարհում և ինքնուրույն որոշել իր արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունները։

Հաջորդիվ կքննարկենք, թե որոնք են Հայաստանի սուվերենության համար հիմք հանդիսացող ռեսուրսները, և ինչ է անում Նիկոլ Փաշինյանի իշխանությունը դրանց հետ»։