EAA-ի երկակի ստանդարտները․ Իսրայելի և Արցախի հնագիտական ժառանգության շուրջ բանավեճը

Monument Watch-ը հայտնում է․

«2026 թվականի օգոստոսի 26–29-ը Աթենքում անցկացվող Եվրոպական հնագետների ասոցիացիայի (EAA) տարեկան համաժողովը դարձել է մասնագիտական և բարոյական լուրջ բանավեճի հարթակ։ 2026 թվականի հունվարին անցկացված էլեկտրոնային քվեարկության ժամանակ ասոցիացիայի քվեարկող անդամների 67 տոկոսը (486 կողմ, 237 դեմ և 77 ձեռնպահ հարաբերակցությամբ), աջակցել է Իսրայելի պետական և ակադեմիական հաստատությունների մասնակցությունը սահմանափակելու առաջարկին՝ պահպանելով անհատ հնագետների մասնակցության հնարավորությունը։ Սակայն Աթենքի համաժողովի ծրագրում իսրայելական հաստատությունները շարունակում են ներկայացված լինել։ Այս հանգամանքը հատկապես խնդրահարույց է թվում այն պատճառով, որ ռուսական և բելառուսական հաստատությունների նկատմամբ EAA-ն շարունակում է կիրառել սահմանափակող մոտեցում։

Քննադատների հիմնական հարցը ազգային պատկանելությունը չէ, այլ այն հաստատությունների պատասխանատվությունը, որոնք հնագիտությունն օգտագործում են բռնազավթված տարածքների նկատմամբ քաղաքական և տարածքային հավակնություններն ամրապնդելու համար։ Իսրայելի հնությունների վարչությունը և որոշ համալսարաններ պեղումներ են իրականացնում Արևելյան Երուսաղեմում ու բռնազավթված Արևմտյան ափում։ Դրանք երբեմն ուղեկցվում են հողի օտարմամբ, բնակիչների տեղահանմամբ և հնագիտական ժառանգության քաղաքական վերաիմաստավորմամբ (https://everydayorientalism.wordpress.com/2026/08/21/archaeology-occupation-a-double-standard-at-eaa-2026/?fbclid=IwY2xjawT8jklwZG9mAWV4dG4DYWVtAjEwAGJyaWQRMXpobHU0THNRQm96VXhQQ29zcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeSl_dLkZvGKtcCV9quZ4VUrsHH__6or2gefRgqoW93Tmr0TM5hPHvH23b_S8_aem_wxelOBw7cp7viqPWYn56-Q)։

Այս քննարկումն անմիջական զուգահեռներ ունի Արցախի իրավիճակի հետ։ 2023 թվականին ավելի քան 120,000 հայերի բռնի տեղահանումից հետո Ադրբեջանը Արցախի հայկական հուշարձանները, թանգարանները և մշակութային տարածքը ներառում է իր պետական քարոզչության ու զբոսաշրջային ծրագրերի մեջ՝ հաճախ լռեցնելով դրանց հայկական ծագումը և շրջանցելով նախկին բնակիչների իրավունքները։ Դրա վերջին օրինակներից մեկը Marriott Bonvoy հարթակում առաջարկված շրջայցն էր դեպի բռնազավթված Շուշի և Ստեփանակերտ։ Այն ներառում էր նաև «Մենք ենք, մեր սարերը» հուշարձանը, սակայն չէր ներկայացնում դրա հայկական ծագումը և բնակչության բռնի տեղահանման փաստը։ Հայտնի է, որ միջազգային բողոքի արշավից հետո առաջարկը հանվեց հարթակից (https://www.eng.kavkaz-uzel.eu/articles/77411?utm_source=chatgpt.com)։