Փարիզ 2026․ Սփյուռքի զորաշարժի համաժողովը՝ ռազմավարական հաջողություն

2026 թվականի ապրիլի 11–12-ին Փարիզում կայացած Սփյուռքի զորաշարժի  համաժողովը պարզապես հերթական հավաք չէր․ այն հստակ և վճռական ցուցադրում էր, որ հայկական սփյուռքը շարունակում է մնալ հզոր, կազմակերպված և անփոխարինելի ուժ հայ ազգի ապագայի ձևավորման գործընթացում։ Մի ժամանակահատվածում, երբ Հայաստանը բախվում է խորքային աշխարհաքաղաքական, ինստիտուցիոնալ և ինքնության ճգնաժամերի, այս համաժողովը ցույց տվեց, որ սփյուռքյան համայնքները պասիվ դիտորդներ չեն, այլ ակտիվ դերակատարներ, որոնք պատրաստ են գործել։ Որպես մասնակից և պանելային քննարկման մոդերատոր՝ ինձ առավելապես տպավորեցին հետևյալ գրեթե անվիճելի փաստերը։ 

Աննախադեպ և հաջողված մոբիլիզացիա

Միավորելով 26 երկրներից ժամանած 150 մասնակիցների՝ Փարիզի համաժողովը ներկայացնում էր վերջին տարիների հայկական սփյուռքի մտավոր և ակտիվ  առաջնորդության ամենանշանակալի զորաշարժերից մեկը։ Սա խորհրդանշական հանդիպում չէր։ Այն նպատակային համախմբում էր մտածողների, կազմակերպիչների, մասնագետների և համայնքային առաջնորդների, որոնք եկել էին մեկ ընդհանուր նպատակի շուրջ՝ ցուցադրելու միասնություն, կարողություն և նվիրվածություն Հայաստանին։

Այս հավաքի առանձնահատուկ կարևորությունը պայմանավորված էր ոչ միայն մասնակցության քանակով, այլև որակով։ Մասնակիցները խորապես ներգրավված էին քաղաքական շահերի պաշտպանության, ակադեմիական ոլորտի, իրավագիտության և համայնքային կազմակերպման մեջ։ Նրանց ներկայությունը ցույց էր տալիս մի հիմնարար իրողություն․ սփյուռքը ոչ թե մասնատված կամ անտարբեր է, այլ կազմակերպված, կարողունակ և անհրաժեշտ պահին մոբիլիզացվելու պատրաստ։

Համաժողովի հաջողությունը հենց այս փաստի մեջ է։ Այն ապացուցեց, որ տարբեր մայրցամաքներում բնակվող հայերը կարող են համակարգվել, հստակ ձևակերպել իրենց դիրքորոշումները և գործել համատեղ, երբ իրավիճակը դա պահանջում է։ Միայն սա արդեն դարձնում է այս իրադարձությունը աննախադեպ։

Քաղաքական օտարման դեմ անհրաժեշտ հակազդեցություն

Փարիզի համաժողովի կարևորությունը պետք է դիտարկել նաև դրա քաղաքական համատեքստում։ Վերջին տարիներին սփյուռքի շրջանակներում աճել է մտահոգությունը Հայաստանի իշխանությունների կողմից հնչող քաղաքականության և հռետորաբանության վերաբերյալ, որոնք, կարծես, հեռացնում են Հայաստանը սփյուռքից։ Այս ընկալվող օտարացումը մանր խնդիր չէ․ այն հարվածում է հայկական ազգային շարունակականության հիմքին։

Երբ Հայաստանի և սփյուռքի միջև կապը թուլանում է, ամբողջ հայկական գլոբալ համակարգը դառնում է անկայուն։ Պատմականորեն հայ ժողովրդի ուժը հիմնված է եղել այս երկակի կառուցվածքի վրա՝ ինքնիշխան հայրենիք և համաշխարհային ակտիվ սփյուռք։ Ցանկացած քայլ՝ միտումնավոր թե ոչ, որը խաթարում է այս հարաբերությունը, վտանգում է երկուսն էլ։

Ավելին, տարածաշրջանում, որտեղ առկա է ռազմավարական մրցակցություն և համակարգված արտաքին ճնշումներ, հայկական աշխարհի ներսում մասնատումը ստեղծում է խոցելիություն։ Անկախ նրանից՝ դիտարկվում է աշխարհաքաղաքական, թե ազգային անվտանգության տեսանկյունից, անհամաձայնությունը առավելապես ծառայում է արտաքին շահերին, ոչ թե հայկականին։

Այսպիսով, Փարիզի համաժողովը պարզապես հավաք չէր․ այն նաև հակազդեցություն էր։ Այն վերահաստատեց, որ սփյուռքը չի ընդունի իր մարգինալացումը և շարունակելու է իր դերը պահանջել ազգային առաջնահերթությունների ձևավորման և հայկական շահերի պաշտպանության գործում։

Ինչո՞ւ սփյուռքը պետք է կրկին կենտրոնանա Հայաստանի վրա

Համաժողովի առանցքային ուղերձներից մեկը հստակ էր․ սփյուռքը չպետք է սահմանափակվի միայն արտերկրում ինքնության պահպանմամբ։ Միայն մշակութային գոյատևումը բավարար չէ։ Սփյուռքի երկարաժամկետ կենսունակությունը անբաժանելիորեն կապված է հենց Հայաստանի ուժեղ լինելու հետ։

Տասնամյակներ շարունակ սփյուռքը ներդրումներ է կատարել կրթության, մշակույթի և ինքնության պահպանման ոլորտներում։ Այս ջանքերը կարևոր են, սակայն այժմ դրանք պետք է լրացվեն Հայաստանի՝ որպես պետության ամրապնդման նոր շեշտադրմամբ։ Տնտեսական զարգացումը, ինստիտուցիոնալ կայունությունը, ազգային անվտանգությունը և միջազգային դիրքավորումը վերացական հարցեր չեն․ դրանք այն հիմքն են, որի վրա կառուցվում է բոլոր հայերի ապագան։

Թույլ Հայաստանը չի կարող անժամկետ պահպանել ուժեղ սփյուռք։ Ընդհակառակը, ուժեղ, կայուն և ռազմավարորեն դիրքավորված Հայաստանը բազմապատկում է սփյուռքի ազդեցությունն ու անվտանգությունը ամբողջ աշխարհում։

Սա այն փոփոխությունն է, որը Փարիզի համաժողովը սկսեց ձևակերպել․ սփյուռքից, որը հիմնականում ինքն իրեն է պահպանում, դեպի սփյուռք, որը ակտիվորեն մասնակցում է հայկական պետության կառուցմանը և ամրապնդմանը։

Այն անհեթեթ գաղափարը, թե հայկական սփյուռքը պետք է սահմանափակի իր գործունեությունը միայն սեփական համայնքներով՝ կտրված Հայաստանից, հիմնովին սխալ և ռազմավարական առումով կարճատես է։ Սփյուռքը չի գոյություն ունենում մեկուսացված․ նրա ինքնությունը, լեգիտիմությունը և երկարաժամկետ շարունակականությունը անբաժանելիորեն կապված են Հայաստանի՝ որպես ինքնիշխան պետության գոյության և ուժի հետ։ Հակառակը պնդելը նշանակում է անտեսել թե՛ պատմական իրականությունը, թե՛ ներկա աշխարհաքաղաքական դինամիկան։ Սփյուռքը, որը կենտրոնանում է միայն իր վրա, վտանգներ ունի դառնալու  մշակութային առումով ստատիկ և քաղաքական առումով աննշան, մինչդեռ թույլ Հայաստանը խարխլում է հենց այն հիմքը, որի վրա կառուցված է սփյուռքի ինքնությունը։ Սփյուռքի կայուն կենսունակությունը կախված է ոչ միայն լեզվի, մշակույթի և հաստատությունների պահպանությունից արտերկրում, այլ նաև հայրենիքի կայունությանը, զարգացմանը և անվտանգությանը ակտիվ մասնակցությունից։ Ցանկացած մոտեցում, որը փորձում է խզել կամ թուլացնել այս կապը, վերջնական արդյունքում թուլացնում է երկուսն էլ։ Եթե այս պնդումը վիճելի է թվում, բավական է դիտարկել ասորիների փորձը։

Եզրակացություն․ խորհրդանշականից դեպի ռազմավարական

Փարիզի 2026 թ․ համաժողովը պետք է դիտարկել որպես շրջադարձային պահ։ Այն ցույց տվեց, որ հայկական սփյուռքը շարունակում է ունենալ լայնածավալ մոբիլիզացիայի, հստակ տեսլական ձևակերպելու և ապագայի շուրջ ռազմավարական մտածողություն զարգացնելու կարողություն։ Սակայն, առավել կարևորն այն ուղերձն էր, որ այն փոխանցեց․ սփյուռքը պերիֆերիկ չէ, այն կենտրոնական է։ Այն չի հեռանալու գործընթացներից և չի ընդունելու երկրորդական դեր։

Հաջորդը պետք է լինի համաժողովներից դեպի գործնական իրականացման փուլը։ Փարիզում ցուցադրված ներուժը պետք է վերածվի համակարգված գործողությունների, ինստիտուցիոնալ կառուցվածքների և Հայաստանի հետ շարունակական, խորքային ներգրավվածության։

Եթե դա տեղի ունենա, այս համաժողովը կհիշվի ոչ միայն որպես հաջողված հավաք, այլ որպես կարևոր ջրբաժան, երբ Հայաստանի ապագան ձևավորելու գործում սփյուռքի մոբիլիզացիան վերածվեց ռազմավարական և որոշիչ ուժի։

Հեղինակի նախորդ հոդվածներից տես՝ այստեղ։

Հեղինակի նախորդ հոդվածներից տես՝ այստեղ։

                                                                                                                                                                                                                                                                                      Մխիթար Մուրադյան 

                                                                                                                                                                                                                                                                                      Դոկտոր, պրոֆեսոր, կենսավերլուծաբան