«Նրանք փորձում են գողանալ ընտրությունները»․ ՀՀ-ում՝ նոր ՌԴ-ԵՄ դիմակայություն

Հայաստանը երկուշաբթի ընդունում է եվրոպական ներկայացուցիչների մասնակցությամբ գագաթնաժողով՝ ընդամենը մեկ ամիս առաջ հունիսին նախատեսված կարևոր խորհրդարանական ընտրություններից։ Այս քվեարկությունը ուշադիր հետևվում է թե՛ Մոսկվայի, թե՛ Բրյուսելի կողմից։ Սակայն Ռուսաստանի և Եվրոպական միության միջև սպասվող այս դիմակայությունը մտահոգում է երկրի ժողովրդավարության պաշտպաններին, որոնք վախենում են, որ ընտրությունները կարող են անցնել արտաքին ազդեցության ներքո։

Հունգարիայում տեղի ունեցած ընտրություններից հետո, որտեղ եվրոպամետ Պետեր Մագյարը հաղթեց վարչապետ Վիկտոր Օրբան-ին, Եվրամիության և Ռուսաստանի ուշադրությունը այժմ կենտրոնանում է Հայաստանի վրա՝ որպես Բրյուսելի և Մոսկվայի միջև գաղափարական ու աշխարհաքաղաքական նոր պայքարի դաշտ։

Հունիսի 7-ին կայանալիք խորհրդարանական ընտրությունները առանձնահատուկ նշանակություն ունեն, քանի որ երկրի հասարակական կարծիքը՝ երկար տարիներ ուղղված լինելով դեպի Ռուսաստանը, այժմ ավելի ու ավելի է շրջվում դեպի Բրյուսել։ Թեև նախընտրական քարոզարշավը պաշտոնապես սկսվում է ընտրություններից 30 օր առաջ, թեկնածուները արդեն սկսել են ակտիվ գործունեություն ծավալել։

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան-ը, «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության առաջնորդը, ներկայումս առաջատար է հարցումներում։ Նա իշխանության է եկել 2018 թվականին՝ «Թավշյա հեղափոխության» արդյունքում՝ հակակառավարական բողոքների ալիքի ֆոնին, և այժմ փորձում է վերարտադրվել՝ վարելով եվրոպամետ քարոզարշավ։

Նրա հիմնական մրցակիցներից մեկը ռուսաստանաբնակ հայ միլիարդատեր Սամվել Կարապետյան-ն է, որը գլխավորում է «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցությունը։ 2025 թվականին նա ձերբակալվել էր ևս 13 անձանց հետ՝ իշխանությունը ապակայունացնելու փորձի կասկածանքով։

Միևնույն ժամանակ, այլ եվրոպամետ թեկնածուներ ևս փորձում են իրենց դիրքերն ամրապնդել, նշում է CivilNet-ի քաղաքական վերլուծաբան Էրիկ Հակոբյան-ը՝ առանձնացնելով, օրինակ, Երևանի նախկին քաղաքապետ Հայկ Մարությանին։

«Սա շատ հետաքրքիր ընտրություն է, քանի որ ձևավորվում է արևմտամետ ընդդիմություն, որը չի պատկանում հին համակարգին», - նշում է փորձագետը։ «Եթե նրանք կարողանան իսկապես առաջընթաց գրանցել և մտնել խորհրդարան, դա մեր քաղաքական համակարգը կփոխի աննախադեպ կերպով՝ 2018 թվականի հեղափոխությունից ի վեր»։

Լարված հարաբերություններ Ռուսաստանի հետ

Այս ընտրությունները տեղի են ունենում այն պայմաններում, երբ Երևանի և Մոսկվայի պատմական հարաբերությունները 2023 թվականից ի վեր գտնվում են ամենացածր մակարդակում։ Այդ տարի շուրջ 100 հազար հայեր լքեցին Լեռնային Ղարաբաղը՝ տարածաշրջանի վրա Ադրբեջանի վերահսկողության հաստատումից հետո։

Երևանը մեղադրել է այնտեղ տեղակայված ռուս խաղաղապահներին՝ բավարար քայլեր չձեռնարկելու համար՝ դադարեցնելու Բաքվի ռազմական գործողությունները։

Դրանից հետո Հայաստանը սառեցրել է իր մասնակցությունը Ռուսաստանի գլխավորած Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպություն-ում, որը, ՆԱՏՕ-ի նման, իր անդամների համար նախատեսում է փոխադարձ պաշտպանության դրույթ։

«Այս վերքը տասնամյակներ շարունակ հետապնդելու է տարածաշրջանը», — կարծում է Էրիկ Հակոբյանը՝ հիշեցնելով, որ Ղարաբաղի կորուստը դարձել է ազգային ողբերգություն։

Այնուամենայնիվ, Մոսկվայի ազդեցությունը դեռևս պահպանվում է։ Հայաստանը շարունակում է մնալ Եվրասիական տնտեսական միություն-ի ակտիվ անդամ, որը, ինչպես ԵՄ-ն, ապահովում է աշխատուժի, ապրանքների և կապիտալի ազատ տեղաշարժ իր անդամ երկրների՝ Ռուսաստանի, Հայաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի և Ղրղզստանի միջև։

Բացի այդ, Ռուսաստանը ռազմական բազա ունի Գյումրիում՝ Հայաստանի երկրորդ խոշոր քաղաքում, և ռուսերենը շարունակում է լայնորեն օգտագործվել երկրում։

Անվտանգության մտահոգություններ

Սակայն Ղարաբաղյան պատերազմի հետևանքով Ռուսաստանը այլևս չի ընկալվում որպես վստահելի պաշտպան Հայաստանի հարևանների՝ Ադրբեջանի և Թուրքիայի դեմ։

Հայ քաղաքական գործիչները եվրոպական ուղղությանն են ձգտում նաև այն պատճառով, որ այն կապվում է «անվտանգության և բարեկեցության» հետ, նշում է Միջազգային հանրապետական ինստիտուտի Եվրոպայի և Եվրասիայի ծրագրերի տնօրեն Սթիվ Նիքս-ը։

IRI-ի 2026 թվականի փետրվարյան հարցման համաձայն՝ հայերի 72 %-ը այժմ կողմ է Եվրամիությանը անդամակցելուն։

«Եվրամիությունը շատ գրավիչ է», - ասում է Սթիվ Նիքսը։ «Այն ուժը, որը կկարողանա համոզել հայ հանրությանը, որ կարող է ապահովել խաղաղություն, բարեկեցություն և ԵՄ անդամակցություն, կհաղթի Հայաստանում»։

Նույն հարցման արդյունքներով՝ հայերի գրեթե մեկ երրորդը Ռուսաստանը համարում է իրենց երկրի ամենամեծ քաղաքական սպառնալիքը, մինչդեռ միայն 3 %-ն է այդպիսին համարում Եվրամիությանը։ Սակայն միևնույն ժամանակ հարցվածների 43 %-ը կարծում է, որ Մոսկվան մնում է Երևանի կարևորագույն քաղաքական գործընկերը։

Ռուսամետ «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցությունը փորձում է ներգրավել այս ընտրազանգվածին՝ զգուշացնելով, որ Փաշինյանի իշխանության պահպանման դեպքում հնարավոր է «տնտեսական պատերազմ» Ռուսաստանի հետ։

Ապրիլի սկզբին Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտին-ը նախազգուշացրել էր, որ նախկին խորհրդային հանրապետությունը չի կարող միաժամանակ լինել և՛ Մոսկվայի գլխավորած տնտեսական միության, և՛ Եվրամիության անդամ։

Իր հերթին, Բրյուսելն էլ ակտիվորեն ներգրավված է այս ընտրություններում։ Անցյալ տարվա դեկտեմբերին ԵՄ արտաքին քաղաքականության ղեկավար Կայա Կալաս-ը հայտնել էր, որ Հայաստանը դիմել է Եվրամիությանը՝ ընտրությունների անվտանգությունն ապահովելու հարցում աջակցություն ստանալու համար։

«Հայաստանում ընտրություններ են մոտենում, և ինչպե՞ս կարող ենք օգնել։ Նրանք խնդրել են նման աջակցություն՝ վնասակար ազդեցությունների դեմ պայքարելու համար, ինչպես դա արել ենք Մոլդովայի դեպքում», - նշել էր Կալասը։

Մայիսի 4-5-ը Երևանում կանցկացվի նաև ԵՄ-Հայաստան առաջին գագաթնաժողովը՝ Նիկոլ Փաշինյան-ի, Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենի և Եվրոպական խորհրդի նախագահ Անտոնիու Կոստաի մասնակցությամբ։

Աղբյուրը՝ france24.com