Մայրենի լեզվի օրը Վրաստանում. ինչպես 1978 թվականի բողոքը փոխեց ԽՍՀՄ որոշումը

Vector News-ը գրում է․ «1990 թվականից Վրաստանում ապրիլի 14-ը նշվում է որպես Մայրենի լեզվի օր։ Այս ամսաթիվը անմիջականորեն կապված է 1978 թվականի իրադարձությունների հետ, երբ Թբիլիսիում տեղի ունեցած զանգվածային բողոքները ստիպեցին խորհրդային ղեկավարությանը հրաժարվել փոփոխություններից, որոնք վերաբերում էին վրացերենի կարգավիճակին։

1970-ականների վերջին ԽՍՀՄ-ում իրականացվում էր մի գործընթաց, որի նպատակն էր միութենական հանրապետությունների սահմանադրությունները համապատասխանեցնել 1977 թվականի ԽՍՀՄ Սահմանադրությանը։ Այս շրջանակում Վրացական ԽՍՀ-ում քննարկվում էին փոփոխություններ, այդ թվում՝ 78-րդ հոդվածում, որտեղ ամրագրված էր վրացերենի պետական լեզվի կարգավիճակը։ Նոր ձևակերպումը կարող էր փոխել դրույթը այնպես, որ լեզվի իրական կարգավիճակը թուլանար։

Այս մասին տեղեկությունը հասարակության մեջ առաջացրեց կտրուկ արձագանք։ 1978 թվականի ապրիլի 14-ին Թբիլիսիում, Ռուսթավելիի պողոտայում, դուրս եկան հազարավոր մարդիկ։ Բողոքներին հիմնականում մասնակցում էին ուսանողները, սակայն արագորեն նրանց միացան մտավորականներ և քաղաքի այլ բնակիչներ։ Տարբեր գնահատականներով՝ մասնակիցների թիվը հասնում էր տասնյակ հազարների։

Բողոքը խաղաղ էր, սակայն իր մասշտաբներով՝ աննախադեպ խորհրդային համակարգի համար։ Դրա հիմնական պահանջը վրացերենի՝ որպես պետական լեզվի կարգավիճակի պահպանումն էր։ Իրավիճակը զարգանում էր ուժային միջամտության վտանգի պայմաններում, սակայն հանրապետության իշխանությունները ընտրեցին ավելի զգուշավոր մոտեցում։

Կարևոր դեր խաղաց այն ժամանակ Վրացական ԽՍՀ-ի ղեկավար

Էդուարդ Շևարդնաձեն, որը, ըստ մի շարք աղբյուրների, բանակցությունների մեջ մտավ Մոսկվայի հետ։ Արդյունքում խորհրդային կենտրոնը գնաց զիջումների։

78-րդ հոդվածի փոփոխությունները չընդունվեցին, և վրացերենը պահպանեց պետական լեզվի կարգավիճակը։ Այս դեպքը ԽՍՀՄ պատմության մեջ հազվադեպ օրինակներից էր, երբ հասարակական ճնշումը հանգեցրեց քաղաքական որոշման փոփոխության։

1978 թվականի ապրիլի 14-ի իրադարձությունները համարվում են Վրաստանում քաղաքացիական ակտիվության և ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման կարևոր փուլ։ Դրանք ցույց տվեցին, որ նույնիսկ խիստ կենտրոնացված համակարգում հասարակությունը կարող է ազդեցություն ունենալ որոշումների վրա։

ԽՍՀՄ փլուզումից հետո այս օրվա նշանակությունը պետականորեն ամրագրվեց․ 1990 թվականից ապրիլի 14-ը պաշտոնապես նշվում է որպես Մայրենի լեզվի օր։ Այսօր այն ոչ միայն հիշատակի օր է, այլև մշակութային ինքնության պահպանման խորհրդանիշ»։