Քաղաքականություն   Հասարակություն    Հայրենի    Անդրադարձ    Մարզական    Նորից ռազմակալման (օկուպացիայի) չարչրկված հարցի շուրջ Ո՛չ նախագահական «Օբամա, Սարկոզի, Մեդվեդեւ» եռյակը, ո՛չ հարեւան եւ մեր հանրապետությունների պաշտոնյաները լիազորված չեն միջազգային իրավունքի հարցերում որոշումներ ընդունելու կամ վճիռներ կայացնելու: Նրանք միմիայն գոյություն ունեցող միջազգային իրավունքի դաշտում քաղաքական գործունեություն ծավալած պաշտոնյաներ են: Իհարկե, պաշտոնյաները կարող են սեփական տեսակետներն արտահայտել եւ դատողություններ անել, սակայն միջազգային իրավունքի հարցերի մեկնաբանությունը, ոչ իրենց երկրների օրենսդրությամբ եւ ոչ էլ միջազգային իրավունքով, բնավ վերապահված չէ նրանց: Քանի որ այսօր Արցախի շուրջ հակամարտությունը հարաճուն կերպով սկսել է դիտարկվել միջազգային իրավունքի դաշտում, ապա հակամարտության կողմերը եւ միջնորդները, դատողություններ անելու փոխարեն եւ իրավական գնահատականներ ստանալու համար, պիտի դիմեն համապատասխան լիազոր մարմնին: Ներկա միջազգային համակարգում միակ կառույցը, որն իրավասու է վճիռներ կայացնել միջազգային իրավունքի հարցերի վերաբերյալ եւ որոշել միջազգային իրավունքի ոտնահարման առկայությունը, ՄԱԿ-ի Արդարադատության դատարանն է (International Court of Justice): Արդարադատության դատարանի կանոնադրության (Statue of the International Law) 36-րդ հոդվածի 2-րդ մասն ամրագրել է նման լիազորություններ: Քանի որ, ըստ ՄԱԿ-ի Կանոնակարգի 92-րդ հոդվածի, Արդարադատության միջազգային դատարանը ՄԱԿ-ի հիմնական դատական մարմինն է (The International Court of Justice shall be the principle judicial organ of the United Nations), ապա ՄԱԿ-ի անդամ բոլոր երկրները, ipso facto, ճանաչել են նշյալ դատարանի վերոհիշյալ լիազորությունները: Արդեն առիթ ունեցել եմ գրելու. որպեսզի որեւէ իրավիճակ որակվի որպես ռազմակալում (օկուպացիա, occupation), ապա տվյալ իրավիճակը պիտի համապատասխանի մի շարք հատկանիշների: Այսպես կոչված` տուժող կողմը պիտի փաստի, որ, մինչեւ տվյալ իրավիճակի առաջանալը, խնդրո առարկա տարածքի վրա անվիճելիորեն առկա է եղել իր պետության տիտղոսը, եւ ինքն է իրականացրել տվյալ տարածքի լիակատար վերահսկումը (effective control): Մեր դեպքում, մինչեւ մեղադրանք հնչեցնելը, Ադրբեջանը պիտի դատական կարգով հաստատի, որ ներկայումս Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքի վրա, մինչեւ գոյություն ունեցող վիճակի առաջանալը, աներկբայորեն առկա է եղել Ադրբեջանական Հանրապետության տիտղոսը, եւ Ադրբեջանը խնդրո առարկա տարածքի վրա իրականացրել է լիակատար վերահսկում (effective control): Հակառակ դեպքում, առանց այս երկու փաստերի առկայության հաստատման, մերկապարանոց ու անհիմն են Արցախի տարածքի` Ադրբեջանական Հանրապետությանը պատկանած լինելու բոլոր պնդումները, ըստ այդմ` օկուպացիայի փաստի առկայությունը: Կարծում եմ, որ եռանախագահողների նախագահները, պարզամիտ հայտարարություններ անելու փոխարեն, ներկայումս պիտի հորդորեն Հայաստանի Հանրապետության եւ Ադրբեջանական Հանրապետության ղեկավարություններին` ՄԱԿ-ի Արդարադատության դատարանից պատասխան հայցելու հետեւյալ հարցին. Արդյո՞ք, ըստ միջազգային իրավունքի, Ադրբեջանական Հանրապետության տիտղոսն առկա է ներկայումս Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքի վրա: Կողմերից մեկի հրաժարվելու դեպքում եռանախագահող երկրները, Արդարադատության միջազգային դատարանի կանոնադրության 65-րդ հոդվածի հիման վրա, կարող են ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի անունից դիմել նշյալ դատարանին` հայցելով խորհրդատվական կարծիք (advisory opinion): Առանց վերոհիշյալ հարցի պատասխանի` հիմնազուրկ են բոլոր բայաթիները օկուպացված տարածքի եւ նման բաների մասին: Առանց իրավասու մարմնի համապատասխան դատական վճռի` Ադրբեջանական Հանրապետությունը չի կարող որեւէ մեկին մեղադրել օկուպացիայի մեջ: Ես էլ Ադրբեջանին եմ մեղադրում, որ բոլշեւիկյան 11-րդ բանակի օգնությամբ 1920թ. ապրիլ-դեկտեմբեր ամիսներին օկուպացրել է Հայաստանի Հանրապետության տարածքները եւ դրանց մի մասն էլ դեռեւս շարունակում է օկուպացված պահել: Թե՞ ոմանք կարծում են, որ Լենին-Ստալինի հետագա գործունեությունը օրինականացրել է կամ կարող էր օրինականացնել Հայաստանի Հանրապետության տարածքների բոլշեւիկյան օկուպացիան: Եթե այո, ապա ճանապարհները բացեք` ռուսական զորքերը գալիս են կանգնելու Գերմանիայի սրտում: Արա ՊԱՊՅԱՆ «Մոդուս Վիվենդի» կենտրոնի ղեկավար